اهمیت ترتیب سوالات در پرسشنامه

اهمیت ترتیب سوالات در پرسشنامه

توالی سوالات یعنی ترتیب خاصی که سوالات در اختیار پاسخگو قرار می گیرند یک منبع بالقوه خطاست. یک تعداد رهنمودهای کلی باعث کاهش احتمال تولید خطای سنجش ناشی از توالی سوالات می شود. سوالات اول باید ساده، عینی و جالب باشند. اگر پاسخ دهندگان نتوانند سوالات اول را به آسانی پاسخ دهند و یا برایشان جالب نباشند، شاید از تکمیل بقیه ی پرسشنامه شانه خالی کنند.

همینطور اگر سوالات به هر طریقی ایجاد شک و شبهه نمایند مثلا موجب این احساس شوند که مصاحبه ی مزبور یک جور تبلیغات فروش است، در این صورت ممکن است پاسخ دهندگان پاسخ به سوالات بعدی را تحریف کنند. از این رو لازم است که چند سوال اول باعث آرامش و اطمینان خاطر پاسخگو شوند. در مجموع پرسشنامه فراگیر باید به طریقی منطقی از یک موضوع به موضوع بعد رفته و قبل از اینکه پاسخگو به سراغ سوال بعدی برود تمامی سوالات درباره ی یک موضوع تکمیل گردند.

سوالاتی که جواب به آنها دشوار است یا راجع به اطلاعات بحث انگیز یا حساس پرسش می کنند را باید در انتهای پرسشنامه جای داد. سوالات اولیه نباید موجب فراهم آمدن یک مبنای داوری تورش دار شود یا به نوعی جواب سوال های بعد را نشان دهد. در میان گروه های سوالات مربوط به یک موضوع خاص سوالات عمومی را باید در ابتدا و سوالات اختصاصی تر را باید بعد از آنها پرسید. دو سوال زیر را در نظر بگیرید:” ماشین فعلی شما به ازای هر گالن چند مایل مسافت طی می کند؟” و شما ” دوست دارید چه چیزهایی در خودرویتان اصلاح بشود؟” اگر این سوالات به ترتیب ارائه شده فوق پرسیده شوند به صرفه جویی در مصرف بنزین در سوال دوم خیلی بیشتر از آنی اشاره خواهد شد که در صورت عکس شدن ترتیب سوال ها ذکر می شد.

سوالات پیشین نه فقط ممکن است به جواب سوالات بعد اشاره نمایند بلکه حتی ممکن است مبنای داوری یا نقطه نظری را که پاسخ دهنده در جواب دادن به سوالات بعدی مورد استفاده قرار می دهد نیز مشخص سازند. برای مثال زمینه یابی اخیر پاسخ دهندگان را ملزم میکرد که ترجیحاتشان را در مورد خودروهای آمریکایی نسبت به خودروهای خارجی بیان کنند و برای این کار باید یکی از سه جموعه سوالات مقدماتی را دنبال می کردند:

_ خنثی : هیچ گونه سوالات مربوط به خودرو مقدم بر سوالات ترجیح پاسخ دهنده نبود.

_ طرفدار آمریکایی : سوالاتی مربوط به ویژگی های عملکردی خوب ماشین های امریکایی مقدم بر سوال ترجیح پاسخگو بودند.

_ طرفدار واردات : سوالاتی مربوط به ویژگی های عملکردی خوب ماشین های وارداتی مقدم به سوال ترجیح پاسخگو بودند.

ویژگی داوری طرفداری امریکایی، ترجیح ۵۹ درصد برای ماشن های امریکایی را نشان داد. حالت خنثی ۵۲ درصد برای خودروهای امریکایی و حالت طرفدار واردات ۴۲ درصد برای خودروهای امریکایی نشان داد.

بلاخره اینکه طبق شواهد موجود کیفیت پاسخ در انتهای پرسشنامه های طولانی کاهش می یابد. این مسئله بیانگر نیاز به استفاده از چند مدل پرسشنامه طولانی با گروه سوالات متفاوت از هم که در انتها قرار داده شده اند می باشد. خوشبختانه فن آوری نرم افزاری امکان تهیه ی چندین مدل پرسشنامه را بطور نسبتا ارزان فراهم ساخته است.

منبع : کتاب تحقیق بازاریابی سنجش و روش به همراه قضایای تحقیقات بازاریابی (جلد اول)

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.