تاریخچه و تاثیر حذف صفر از پول ملی

تاریخچه و تاثیر حذف صفر از پول ملی

حذف صفر از واحد پولی کشورها، نخستین بار در آلمان و پس از جنگ جهانی دوم رخ داد، این کشور زیر فشار اقتصادی ناشی از جنگ جهانی دوم و خسارتهای برجای مانده از آن، تورمی شدید را تجربه می کرد که سیاستگذاران اقتصادی آلمان را وادار به حذف صفرها از مارک کرد. از سال ۱۹۶۰ تاکنون، در ۷۱ مورد دولتهای در حال توسعه مجبور شده اند چندین صفر را از پول ملی خود حذف کنند. در آرژانتین طی سال ۱۹۶۰ میلادی، هر دلار آمریکا در برابر ۱۱۰۰ تا ۳۵۰۰ پزوی آرژانتین مبادله می شد، این کشور با حذف دو صفر از پول خود ارزش آن را در برابر دلار افزایش داد، در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی نیز هر دلار آمریکا در برابر ۱۸۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰۰ پزو داد و ستد می شد، دولت آرژانتین در سال ۱۹۸۳ چهار صفر از پول خود را حذف کرد.

در ژانویه ۲۰۰۵ نیز، ترکیه لیره جدید را جایگزین لیره قدیم خود کرد، بر این اساس هر یک میلیون لیره قدیم ترکیه (حذف شش صفر) به یک لیره جدید تبدیل شد، در ماه جولای همین سال نیز رومانی با حذف چهار صفر واحد پول جدید خود موسوم به لیو را معرفی کرد، در هر دو مورد، دولتهای ترکیه و رومانی پیام آشکاری را برای مردم و جامعه بین الملل فرستادند و آن این که سیاست های اقتصادی دولت درگذشته اشتباه بوده است. آخرین نمونه در این زمینه به زیمبابوه مربوط می شود که طی آن دولت این کشور ۱۰صفر را از پول ملی این کشور حذف کرد. ۱۹ کشور در این مدت یک بار اقدام به حذف صفر کرده اند و ۱۰کشور نیز ۲بار این کار را انجام داده اند، آرژانتین ۴بار، یوگسلاوی سابق ۵بار و برزیل نیز ۶بار صفرهای پول ملی خود را حذف کردند.

حذف صفر از پول ملی چندی است که مجددا در ادبیات اقتصادی جامعه خود را نمایان کرده است، پیشنهاد حذف یک صفر، تبدیل ریال به تومان، حذف ۳صفر و حتی حذف ۴صفر و انتخاب نامی جدید برای پول ملی اذهان مسوولین را به خود مشغول کرده است، موضوع حذف صفر از پول ملی، در سال ۷۲ در دستور کار اداره بررسی های اقتصادی بانک مرکزی قرار گرفت. اما برخی مسئولان بعدی با این اقدام موافق نبودند و بررسی های لازم متوقف شد. اکنون پس از گذشت ۱۸ سال از این طرح سرانجام بررسی حذف ۴ صفر از پول ملی مجددا در بخشهای تخصصی بانک مرکزی مطرح شده است، در همین حال وزیر امور اقتصادی و دارایی از تصویب پیشنهاد حذف صفرهای پول ملی در کار گروه طرح تحول اقتصادی دولت خبر داده و گفت: هم اکنون این کار گروه در حال بررسی زمان اجرایی شدن این پیشنهاد است.

علت حذف صفر از پول ملی

بانک مرکزی سرانه اسکناس در ایران را ۱۱۴ برگ اعلام و تصریح کرده این حجم از سرانه اسکناس، ایران را جز کشورهای رکورددار در این زمینه قرار داده زیرا سرانه اسکناس در کشورهای پیشرفته بین ۱۲ تا ۱۴ برگ است. از سوی دیگر کاهش ارزش پولی ملاک است، قدرت خرید اسکناس هزار تومانی که برای نخستین بار در سال ۱۳۵۱ منتشر شد، معادل ۱۲۸ هزار تومان امروز است و در حال حاضر این اسکناس فقط حدود ۲۵ ریال ۳۰سال پیش قدرت خرید دارد، این در حالی است که در مقابل ارزهای خارجی، پولهای درشت ما معادل پول خرد بسیاری از کشورهای جهان، اعتبار دارد، به عنوان نمونه یک پوند انگلیس حدود ۲هزار تومان ایران، یک دلار آمریکا معادل یک هزار تومان و هزار تومان ما معادل ۴ریال عربستان سعودی است که در عربستان تقریبا پول خرد تلقی می شود.

واکنش صاحب نظران به بررسی حذف صفر از پول ملی

کارشناسان و صاحب نظران مسایل اقتصادی نظرات مختلفی درباره تغییر واحد پولی کشور یا حذف صفرهای پول ملی مطرح می کنند. دکتر محمد خوش چهره کارشناس مسایل اقتصادی با تاکید بر این که تغییر واحد پولی کشور قبل از حل مشکل رشد حجم پول، تاثیر مثبتی در اقتصاد کشور نخواهد داشت، عقیده دارد: کاستن از تعداد صفرهای پول، فقط ضریب تبدیل کالا به واحد پول را ساده تر می کند.

وی با تاکید بر اتخاذ سیاست انقباضی پولی در کشور، اظهار می دارد: با توجه به این که رشد بالای حجم پول ضمن بی ارزش کردن پول، باعث ایجاد مشکل در تبدیل پول به کالا می شود، از این رو باید قبول داشت اگر اقتصاد کشور غیرمولد باشد تا یک مجموعه اقدامات نباشد حذف صفراثر نخواهد داشت بلکه باعث بالا رفتن ضریب تورم نیز می شود. خوش چهره پیشنهاد می کند که حذف صفر باید در قالب یک بسته سیاستی انجام شود تا در کنار این عمل به نرخ رشد اقتصادی منجر گردد.

خوش چهره با تاکید بر این که تغییر واحد پولی یا حذف صفر از پول ملی علاوه بر تورم باید شرایط اقتصادی کشور را مدنظر داشته باشد، اضافه می کند: البته حذف صفر از پول از مسایل مهم رشد اقتصادی کشور است که باید به نحوی حل شود و باید در نظر داشت که کشوری نظیر ترکیه نیز زمانی چنین کاری را انجام داد، لذا باید به مسئولان اقتصادی کشور توصیه کرد به جای انجام چنین کارهای نمایشی به فکر حل مسایل اساسی کشور باشند. وی تاکید کرد: من حذف چند صفر را از پول ملی مناسب نمی دانم و مطمئن هستم که در صورت موفقیت آمیز بودن طرح هیچ گونه نتیجه اقتصادی برای کشور نخواهد داشت و اکنون بانک مرکزی می تواند با انتشار چک پولهای درشت و همچنین استفاده مردم از عابربانکها، آثار روانی تورم را کمتر کند.

کمیله حجازی دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه تهران می گوید: چرا صفرها آن قدر بی ارزش شده اند که باید بروند. بی شک مهم ترین عامل در بی ارزش شدن پول ملی است که نقش صفرهای آن را بیش از هرچیز مشخص می کند، وضعیت بیمارگونه اقتصاد ما و بخصوص تورم آن است.وی ادامه داد: آیا با حذف صفرها، ارزش پول ملی واقعی شده، تورم مهار و اقتصاد شکوفا خواهد شد؟ این دانشجوی دکترا همچنین اظهار داشت: علم اقتصاد به صراحت بیان داشته که اگر فرایند رشد اقتصادی سیر نزولی پیدا کند و تورم شتابان صعود کند واحد پولی چنان بی ارزش خواهد شد که بود و نبود صفرها هم چاره ساز نیست، صفرهای پول ملی تابع اقتصاد آن کشور هستند نه اقتصاد تابع صفرها، پس باید به سراغ علت ها رفت نه معلول ها.

حجازی همچنین تاکید کرد: اگر هدف حذف صفر واحد پول ملی این باشد که ارزش پول ملی افزایش پیدا کند و یا به نوعی تورم تحت کنترل قرار گیرد باید گفت که با این اقدام این هدف تامین نمی شود، ممکن است چند صفر از پول کم کنیم و همزمان ارزش پول هم افزایش یابد ولی این افزایش ارزش پول به خاطر حذف صفرها نیست بلکه بخاطر رخدادهای دیگری است که ممکن است در اقتصاد روی دهد و حجم تولیدات اقتصادی و ارزش تولیدات بالا برود که سرانجام منجر به افزایش ارزش پول می شود.

وی اعتقاد دارد: ارزش پول هنگامی افزایش می یابد که جامعه تولید کند، پس هرچه میزان تولیدات افزایش یابد بر پشتوانه پول ملی نیز افزوده می شود و برخلاف گذشته که ذخایر طلا پشتوانه پول ملی بود، نزدیک به چندین دهه است که میزان تولید پشتوانه پول ملی و تعیین کننده ارزش و برابری آن با ارزهای خارجی است. در عین حال موافقان طرح حذف سه صفر از پول ملی نیز معتقدند در شرایط فعلی اقتصادی، کاهش صفر از واحد پول ملی کشور نسبت به راهکارهای دیگر کنترل نقدینگی و کاهش نرخ تورم ارجحیت دارد زیرا باعث صرفه جویی و راحت تر شدن مبادلات می شود.

دکتر بهمن آرمان یکی از کارشناسان اقتصادی نیز معتقد است: مسئله حذف صفر از پول ملی از مدتها پیش مثل طرح هدفمند کردن یارانه در دستور کار دولت ها بوده ولی متاسفانه دولتهای گذشته بنا به دلایل گوناگون خود را قادر به انجام این کار نمی دیدند و این مطلب و عملی شدن آن و اعلام آن در ابتدای سال جاری نشانی بسیار خوبی است. وی افزود: حذف صفر از پول ملی در کشورهای دارای نرخ تورم بالا امری است طبیعی و در کشورهای آمریکای لاتین و همین طور ترکیه این کار عمل شد و موفق بودند.

دکتر آرمان ادامه داد:بر پایه آمار منتشره توسط بانک مرکزی و به استناد شاخص CPI (شاخص اعتماد مصرف کننده) هر اسکناس هزارتومانی که در سال ۱۳۵۱ وارد گردش پولی کشور شد تا پایان سال ۱۳۸۶ به ۲ تومان کاهش یافته، بنابراین این حذف صفرهای اضافی از پول ملی یک سیاست غیرقابل اجتناب است و این کار بایستی انجام گیرد زیرا در عمل هم مشاهده می کنیم که دیگر کسی از ریال به عنوان واحد پول ملی استفاده نمی کند و این کاری است که می بایست زودتر انجام می شد و خوشبختانه دولت دهم تصمیم گرفت آن را اجرایی کند.

این کارشناس اقتصادی اظهار داشت: برخلاف آن چیزی که در بین مردم توسط عده ای که دارای غرض های سیاسی هستند این کار هیچ گونه بازتاب منفی بر روی نرخ تورم داخلی نخواهد داشت و تنها کار نمادین است، یعنی تن دادن به یک واقعیت موجود در جامعه و البته باید در کنار این تصمیم سیاستهای دیگر هم اعمال شود مثل آزادسازی قیمتها، ایجادزمینه کافی برای سرمایه گذاریها و افزایش عرضه کالا و خدمات و همچنین اصلاح نرخ برابری ریال در مقابل سایر ارزها، زیرا بالا نگهداشتن نرخ برابری ریال در مقابل سایر ارزها تولید هر کالایی را در ایران غیراقتصادی کرده است. برخی دیگر از کارشناسان اقتصادی حذف صفر از واحد پولی را ظلم به پول ملی می دانند و می گویند: هنوز ارزش پول ملی ما آنقدر کم نشده که بخواهیم صفرها را از آن حذف کنیم و اگر لازم باشد که صفری از پول ملی حذف شود تنها یک صفر آن هم بنا بر ضروریات و انجام نظرات کارشناسی باید صورت گیرد.

آنها می افزایند: حذف صفر از پول ملی فاقد توجیه مالی و اقتصادی لازم است از این رو دولت می تواند به جای حذف صفر به چاپ اسکناس درشت اقدام کند که در این صورت آثار روانی تورمی منفی آن نیز کمتر می شود، دولت در این راستا همچنین می تواند پولهای ریز را جمع آوری کند و با جایگزینی اسکناس های درشت تر نیازهای مردم را به خصوص در سطح خریدهای جزء پاسخ دهد. دکتر ابوالقاسم حکیمی پور یکی از اساتید دانشگاه و کارشناس اقتصادی می گوید: حذف صفر از واحد پول ملی تجربه ای است که در سالیان گذشته توسط چندین کشور به اجرا درآمده و در کاهش تورم و افزایش رشد اقتصادی آثار مثبتی را به همراه داشته است.

وی اضافه کرد: بعد از انقلاب اسلامی یکی از اهداف اصلی که نظام پیگیری می کرد اصلاح الگوی مصرف بود، یعنی جلوگیری از اسراف، توانمندسازی دهک های پایین جامعه، توزیع عادلانه ثروت و ایجاد زیرساختهای اقتصادی کشور. وی ادامه داد: پول ملی ما بشدت ضعیف شده که در پی آن قدرت خرید مردم نیز بشدت کاهش پیدا کرده است، تورم آزاردهنده شده و دولتهای گذشته نیز جسارت تغییر در این سیستم را در خود نمی دیدند و حتی دخالت در آن را خطرناک می دیدند ولی دولت دهم با استعانت از نظرات علمی اقتصادی و تجربه شده، برای از بین بردن تورم قصد دارد با حذف صفرهای پول ملی اهداف اقتصاد انقلاب اسلامی را به ثمر بنشاند.

دکتر حکیمی پور همچنین اظهار داشت: البته در این بین یک اشکال وجود دارد و آن این که جایگاه حذف سه صفر و کنترل تورم در بسته سیاستی نظارتی بانک مرکزی مشخص نشده که به نظر من اگر این مهم در بسته سیاستی بانک مرکزی دیده نشود شاید کاهش تورم آسان نباشد، از این رو من معتقدم زمانی این طرح موفق خواهد شد که کنترل نقدینگی در بسته گنجانده شود و جایگاه حذف سه صفر مشخص گردد. وی تأکید کرد: نمی شود سه صفر را حذف کرد ولی سود تسهیلات بانکی را کاهش داد، اگر سود تسهیلات را کم کنیم تقاضا افزایش می یابد و بانکها جوابگو نخواهند بود، از این رو مردم تمایلی به سرمایه گذاری نخواهند داشت، بنابراین مردم به طرف بازارهای غیررسمی یعنی نزول می روند و ممکن است کنترل تورم از دست دولت خارج شود.

دکتر حکیمی پور خطاب به مخالفین این طرح گفت: اقتصاد ایران را دیگر نمی شود با مسکن سرپا نگه داشت باید درمان اساسی شود و این طرح (حذف سه صفر از پول ملی) یکی از طرحهای عمده ای است که در کشورهایی که دارای تورم ۲ رقمی بودند جواب داده، در ایران هم جوابگوی تورم خواهد بود به شرط آنکه کلیه امکانات لازم را دولت فراهم کند. این استاد دانشگاه ادامه داد: دولت باید اقداماتی در جهت ثبات، کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری در حوزه بانکی و پولی کشور انجام دهد، ارتباط بازار پول و سرمایه را تنگاتنگ کند و در مجموع حداکثر تلاش دولت باید این باشد که ثبات و آرامش را در قیمت ها ایجاد و سپس سه صفر را از پول ملی حذف کند تا نتایجی ماندگار داشته باشد.

وی اضافه کرد: دولت باید باکاهش نرخ بهره بانکی و به طور همزمان کاهش موانع تولید و سرمایه گذاری از بانک به سمت بخش تولید روانه شود و با افزایش تولید باید گرایش به بازرگانی خارجی افزایش پیدا کند که منتهی به تراز مثبت بازرگانی و کاهش تورم می شود. این استاد دانشگاه تأکید کرد: کاهش موانع تولید شاه کلید این فرایند است، وجود منابع غنی داخلی بستر مناسبی را فراهم خواهد آورد تا تولید به شکوفایی برسد، به این ترتیب برای کاهش تورم بهترین گزینه ایجاد امکانات استفاده از منابع داخلی است.

منبع: بولتن نیوز

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.